Smartphone uit, aandacht aan!
|
De eerste duizend dagen
Liefde, warmte en rust is het belangrijkste wat je kunt bieden aan een kind. Al in de zwangerschap begint dit proces. De baby is één met de moeder en beleeft alles mee. Haar hartslag, dag- en nachtritme, beweging, hormonen en ook haar emoties. De eerste 1000 dagen van ons bestaan kunnen we enorme invloed hebben op de gezondheid en het welzijn van kinderen. Het begin van ons leven weegt namelijk het zwaarst, omdat alles dan wordt aangelegd. Zo zijn onze hersenen volop in ontwikkeling en stemmen we ons stresssysteem af. De hersenen Wanneer we inzoomen op de hersenen zijn deze de eerste 1,5 jaar na de geboorte vooral actief met het aanleggen van nieuwe verbindingen. Daarna maken ze de balans op, ook wel ‘synaptic pruning’ genoemd. De hersenverbindingen die het meest zijn geactiveerd, worden ‘snelwegen’. De overtollige ‘kleine weggetjes’ worden weggevaagd. Gedurende de rest van ons leven behouden onze hersenen wel een bepaalde mate van plasticiteit en die kunnen we ook beïnvloeden. Alleen neemt deze in de loop der jaren steeds sneller af en kost het steeds meer moeite om te veranderen. Om die reden is een gezonde hersenontwikkeling tijdens de eerste 1000 dagen zo belangrijk. De voeding van de moeder en de werking van de placenta vormen de bouwstenen voor onze organen. Is de moeder tijdens de zwangerschap of vlak na de geboorte ondervoed of staat ze bloot aan gifstoffen, zoals alcohol of medicijnen? Heeft ze extreme stress? Dan kan dat de rest van het leven effect hebben op het kind. Zoals op de schoolprestaties, het sociaal welbevinden en zelfs op het opleidingsniveau. Een gezonde leefstijl van de moeder en liefdevolle aanwezigheid van beide ouders zijn ontzettend belangrijk. Beweegt de moeder voldoende tijdens de zwangerschap en knuffelen de ouders het kind veel na de geboorte? Dan worden er voldoende oxytocine en dopamine aangemaakt. Deze neurotransmitters stimuleren een gezonde ontwikkeling van onze hersenverbindingen, het limbisch systeem (emotie) en de cortex (gedrag). 
|
De invloed van hechting
Ook de manier waarop we ons gedurende de eerste 1000 dagen hechten aan onze ouders of opvoeders heeft grote invloed op de rest van ons leven. Het doel van hechting is: vertrouwen in jezelf en in anderen ontwikkelen. Een onveilige hechting kan ons basisvertrouwen beschadigen. Een onveilige hechtingsstijl komt veel voor, je kunt er als volwassene behoorlijk last van hebben. Denk bijvoorbeeld aan bindings- en/of verlatingsangst. Je eenzaam voelen. Of je eigen emoties moeilijk herkennen, reguleren en uiten. Dit leidt weer tot een verhoogde kans op angst- en stemmingsstoornissen, verslavingen, relatieproblemen, lichamelijke klachten en problemen als opvoeder. Goed nieuws: ouders kunnen leren om een gezonde hechting te stimuleren. Bijvoorbeeld door tijdens de zwangerschap al tegen hun kindje te praten en te reageren op beweging. Hechting begint al in de buik. Zo hecht de foetus zich aan je stem en herkent je kindje deze bij de geboorte. Als je reageert op beweging, creëer je interactie, verbinding. Na de geboorte is aanraking van levensbelang. Aanraking stimuleert oxytocine; het gelukshormoon dat ouder en kind helpt om nog meer van elkaar te houden. Ook het zogeheten sensitief-responsief ouderschap en ‘mentaliseren’ (betekenis geven aan eigen gedrag of waarom iemand zich op een bepaalde manier gedraagt) zijn belangrijk. Ben je als ouder in staat om emoties van je kind te interpreteren en adequaat te reageren? Stimuleer je positieve interacties? Door woorden te geven aan de emoties en lichamelijke reacties die je bij je kind ziet, erken en verwelkom je deze. Ook help je het kind om de eigen emoties – en die van anderen – te herkennen. Mentalisatievaardigheden van de ouders blijken een grote voorspellende factor voor het latere, psychisch welbevinden van een kind. Je kunt zeggen: een goede basis begint met de gezondheid en het welzijn van de ouders. Gaat het goed met hen, dan is de kans groot dat het ook goed gaat met hun kinderen. Dit toont divers wetenschappelijk onderzoek aan. De link met ziekten Neem hart- en vaatziekten, die zijn gelinkt aan de voeding van de moeder tijdens het eerste trimester van de zwangerschap. Hoge en aanhoudende stress, door trauma of oorlog, heeft invloed op de ontwikkeling van de organen en later op het stresssysteem van de foetus. Onder- of overvoeding en roken kan obesitas bij het kindje triggeren. Obesitas vormt weer een risicofactor voor suikerziekte en kanker. Ook onze ervaringen en interacties na de geboorte dragen bij aan de blauwdruk van ons systeem. Een onveilige hechting en onvoldoende stimulans kunnen later bijvoorbeeld psychische en psychosociale problemen, zoals depressie, aanwakkeren. Bewustzijn Met de groeiende informatie over wat wel en niet goed is voor kinderen, ligt zelfkritiek op de loer. Het is goed om je bewust te zijn van wat belangrijk is de eerste jaren. Maar focus je jezelf er te veel op, dan werkt dat averechts. Geen ouder kan het perfect doen en dat hoeft ook niet. Perfectionisme geeft stress en is geen fijn voorbeeld voor een kind. Het is belangrijk dat ouders zich daarvan bewust zijn. Juist de dagelijkse kleine problemen zijn leerzaam voor een kind. Mag je kindje nergens last van hebben en kleine problemen, passend bij de leeftijd, niet zelf oplossen? Dan leert het geen weerbaarheid en stressbestendigheid aan en is het veel moeilijker om op latere leeftijd grotere problemen op te lossen. Wanneer de moeder tijdens de zwangerschap stress heeft, is dit niet erg, zolang ze ook weer kan ontspannen. Een kind krijgt dan de normale overgangen tussen spanning en ontspanning mee. Stress is onvermijdelijk in het leven. Het is juist nuttig te leren hoe ermee om te gaan. Het is duidelijk: tijdens de eerste 1000 dagen valt veel winst te behalen voor ouders. Maar een belangrijke kanttekening: besef ook dat het ontstaan van problematiek heel complex is. Het antwoord is vaak niet zo simpel als alleen hechting of een geboortetrauma. Ook tijdens de latere jaren van je leven leer je bijvoorbeeld copingstijlen, door invloeden van buitenaf. Je bent niet ‘af’ na 1000 dagen: het is een ongoing proces. |
